Кейінгі палеолит дәуірінің Орталық Қазқстандық ескерткіштері: Семізбұғы, Батпақ
Энеолиттік Ботай тұрағынан табылды: Жылқы сүйектері
Ерте заманда діни сенім болғандығының дәлелі: Мәйітке қызыл бояу жағу
Мезолит дәуірінің кезеңі: б.з.б 12 мың – 5 мың ж.ж
Тік жүретін адам өмір сүрген дәуір: Ерте палеолит
Алғашқы адам пайда болды: б.з.б 2 млн. Жыл
Мұз басу кезеңі болған уақыт: б.з.б 100-13 мың ж.ж
Тас өңдеу әдістері қай дәуірде жоғары нәтижеге жетті: Неолит
Ерте палеолиттік ескерткіштер табылған аймақ: Оңтүстік Қазақстан
Питекантроптың қаңқасы табылған жыл: 1891 ж
Жер бетін басқан мұздық ери бастады: 13 мың жыл бұрын
Адамзат қазіргі адамдар қалпына қай кезден бастап келді: 40 мың жыл бұрын
Палеолит б.з.б 2,5 – 12 мың ж
Ерте палеолит: 2,5 млн-100мың жж
Орта палеолит : б.з.б 100-40 мың жж
Кейінгі палеолит: б.з.б 40-12 мың жж
Мезолит: бзб 12-5 мың жж
Неолит: бзб 5-3 мың жж
Энеолит: бзб 3мың – 2800жж
Қола дәуірі бзб 2-1 мың жж (800-900жж) Темір дәуірі: бзб 1 мың ж (бзб 8- бз 6ғғ)
Австролопитек(Епті адам) 1959-60ж, Шығыс Африкадан. Бұдан 1 млн 750мың жыл бұрын өмір сүрген. Миының көлемі 652см куб
Питекантроп (Тік жүретін адам) 1891 ж Ява аралынан, 1 млн жыл бұрын өмір сүрген
Синантроп «Тік жүретін Қытай адамы» 1927ж Солт Қытайдан, Пекин маңындағы Чжоу-коу-дянүңгірінен, 500-200 мың жыл бұрын өмір сүрген. Миының көлемі – 950 см3
Неандерталь 1856ж Германиядағы Неандерталь үңгірінен,100-35 мың жыл бұрын, 1938ж Өзбекстандағы Тесіктас үңгірінен табылды, миының көлемі – 1300-1400см3
Кроманьон «Саналы адам» 1868ж Франциядағы Краманьон үң, 40-35 мың жыл бұрын өмір сүрген, минының көлемі -1500-1800 см3 Ерте темір дәуірі: бзб 8-3ғ
Кейінгі темір дәуірі: бзб3-6ғғ
Бзб 530ж – парсы патшасы Кирдің Томириспен соғысы.
Бзб 519ж – парсы патшасы Дарийдің сақ көсемі Скунхамен соғысы. Скунха жеңіліп, парсылар Сырдариядан өтеді.
Бзб 4ғ – Македонский бастаған гректерге қарсы Спитамен 3 жылбойы соғысты.
Сақтар грек гарнизоны орналасқан Мараананы (Самарқанды) қоршайды.
Сақтар Македонскийдің Шығысқа қарай жүретін жолын бөгеді
Гретер-азиялық скифтер
Парсылар-құдіретті еркектер
Ирандықтар – жүйрік атты турлар
Дайлар, аргиппейлер, исседондар – Арал теңізінің солтүстік – шығысын мекендеген